Ministerie van Buitenlandse Zaken

Dutch Diplo Talk

Irak – geen toekomst thuis?

23 Oct 2015

Bagdad is vannacht verrast door een zandstorm. Het ambassadegebouw is zowel buiten als binnen voorzien van een dunne laag fijn zand. Het is net alsof het heeft gesneeuwd, je kunt precies zien waar collega’s hebben gelopen. De rit naar het vliegveld van Bagdad, door een mistbank van fijn zand, heeft iets mysterieus. Iraakse piloten zijn wat gewend. Het toestel van Iraqi Airways vertrekt op tijd en baant zich een weg door de geleidelijk dunner wordende stoflaag. Het toestel volgt de grens met Iran, op net voldoende afstand van IS. Het landschap wordt steeds ruiger en mooier, je ziet vanuit de lucht waarom het vrijwel onmogelijk is het bergachtige Koerdische deel van Irak te veroveren.

De Iraakse vluchtelingen die over voldoende geld beschikken voor een georganiseerde vlucht kiezen meestal niet voor de route via het oosten van Irak. Ik kijk om mij heen. Zouden er mensen aan boord zitten die vanuit Suleimaniya door smokkelaars naar Europa worden geleid?

Iraakse migranten die gebruik maken van mensensmokkelaars, krijgen het advies zich in Turkije en Europa vooral voor Syriërs uit te geven. Dat heeft invloed op de statistieken in Europa en op het beeld dat daar ontstaat. Gesprekspartners in Irak uiten zich in toenemende zorg over het groeiend aantal opgeleide jongeren dat de reis naar Europa maakt. Vooral jongens wagen de gok, om later familieleden te laten volgen. De aanhoudende strijd in Irak, de economische problemen en de hoge werkloosheid vormen redenen voor hun vertrek. Bovendien is het beeld ontstaan dat iedereen uit deze regio welkom is in Europa.

In Suleimaniya zijn het vooral de overwegend arme ontheemden die een veilig heenkomen hebben gezocht. Het merendeel beschikt nog over enige middelen en zoekt een verblijfplaats bij particulieren. De autoriteiten en lokale bevolking stellen zich gastvrij op, ondanks de grote economische problemen die ook in dit deel van het land spelen. Zo hakken de lage olieprijs, gebrek aan diversificatie van de economie, corruptie en de strijd tegen ISIS er stevig in. De Koerden hebben veel geleden, onder meer tijdens het regime van Saddam Hoessein. Er is enige vrees voor Arabisering van de regio, vanwege de omvang van de toegestroomde migranten. Tussen 1.5 en 2 miljoen ontheemden en vluchtelingen zijn opgevangen in dit deel van Irak, indrukwekkend. De Koerden begrijpen de ontreddering van de ontheemden en vluchtelingen, die er ook mogen werken.

Arbat

Begeleid door een vloeiend Nederlands sprekende medewerker van de gouverneur, die 15 jaar bij de politie in Rijnmond werkte, bezoek ik samen met humanitair specialist Sophie uit Amman en collega Cor van ons consulaat-generaal in Erbil het onlangs opgezette kamp voor ontheemden in Arbat. Nederland heeft humanitaire hulp verleend aan UNHCR dat ook in dit kamp een leidende rol speelt.

Refugee-camp-in-Arbat Refugee-camp-Arbat children-in-the-camp

Vergeleken met wat ik in Afghanistan, Pakistan, Bangladesh en Liberia heb gezien, is dit kamp ruim en verzorgd opgezet. Na een uitleg door UNHCR volgt een gesprek met de vertegenwoordigers van de ontheemden. Zij tonen enerzijds waardering voor de opvang en stellen anderzijds dat de voedselvoorziening tekort schiet en dat er meer water ter beschikking moet worden gesteld.

De sympathieke vertegenwoordiger van de Yezidi’s, Salih, vertelt over hetgeen hen is overkomen: “5000 Yezidi meisjes zijn sexslaaf gemaakt, 3000 jongetjes zijn verdwenen en moeten mogelijk zelfmoordaanslagen plegen, duizenden Yezidi’s zijn vermoord. Wij hebben hier 7000 jaar gewoond en worden nu verjaagd”. Wij lopen door het kamp. Het gezelschap groeit snel uit tot 25 mensen. Het kost mij enige moeite, maar uiteindelijk lukt het om alleen met Salih en een medewerker van UNHCR een kwartier tussen de tenten en kleine gebouwen te lopen en een goede indruk te krijgen. Meisjes trouwen erg jong om extra bescherming te hebben. Af en toe pakt Salih mij bij mijn hand.

Het aantal jonge kinderen is overweldigend. De voorzieningen zien er vanzelfsprekend eenvoudig, maar netjes uit. Enkele dagen later gaan collega Godfried en ik naar een klein opvangcentrum voor ontheemden in Bagdad. De lokale Mullah Mohamad heeft het voor elkaar gekregen dat buurtbewoners instemden met de transformatie van een voetbalveld in een opvangcentrum voor ontheemden uit het zwaar belegerde Ramadi. Er wonen ongeveer 120 families, in kleine wooncontainers. Mohamad is erg vriendelijk, maar gaat om de hoek te keer als hij ziet dat nog niet alles netjes is opgeruimd voor de komst van de bezoekers. De bewoners koken en wassen om de beurt voor elkaar. UNHCR en Mohamad zorgen dat zaken logistiek goed verlopen. Wij worden naar een container geleid die is versierd. Morgen is er een huwelijksfeest, de bruidegom lijkt nog geen 18 jaar oud. Net als wij vertrekken, wordt er een schaap afgeleverd. Een spontane donatie van een buurtbewoner. Irak heeft op dit moment 3,2 miljoen ontheemden. Er is nog een lange weg te gaan.

Op weg naar het vliegveld, even bijkomen van een boeiende, maar ook erg intensieve maand. Een explosievenhond snuffelt aan mijn bagage. Het blijft komisch dat bij Iraakse medereizigers vele flessen met limonade en yoghurt uit de handbagage wordt gehaald. Bagdad glijdt onder mij vandaan.

Share Button

About the author

Jan Waltmans
Written by Jan Waltmans

Dutch ambassador to Lebanon

In 1988 bij het ministerie van Buitenlandse Zaken in dienst getreden en in de eerste fase van mijn loopbaan gewerkt in Ghana, Bangladesh, Soedan en op het departement bij de afdeling Asielzaken en humanitaire hulpverlening. Vervolgens:

2000 - 2002 Plaatsvervangend Chef de Poste in Khartoum

2002 - 2006 Plaatsvervangend Chef de Poste in Lusaka

2006 - 2009 Plaatsvervangend directeur bij de directie Effectiviteit en Coherentie van ontwikkelingssamenwerking

2010 - 2012 Plaatsvervangend Chef de Poste in Kaboel

2012 - 2015 Plaatsvervangend directeur bij de directie Azië en Oceanië

2015 - 2017 Ambassadeur in Irak