Ministerie van Buitenlandse Zaken

Dutch Diplo Talk

Migratie in de praktijk – Noord-Irak

13 Sep 2016

Op bezoek in een kliniek

(Jan Waltmans op bezoek in een kliniek)

Terwijl de lage olieprijs en de opkomst van ISIS grote economische gevolgen hebben voor Irak, is het aantal vluchten van Turkse luchtvaartmaatschappijen naar diverse Iraakse steden de afgelopen jaren flink toegenomen. Toerisme en bezoek van zakenmensen vormen daarvoor niet de verklaring, migratie wel. Dit schiet door mij heen als ik vanuit Bagdad langs de grens met Iran naar de stad Suleimania in de Koerdische Autonome Regio van Irak vlieg. Het grillige berglandschap glijdt onder ons door. Al na 40 minuten komt Suleimania in zicht. Wij vliegen laag over de mooie heuvels die de stad omringen.

Koerdische politieke leiders benadrukken dat velen van hen vroeger vluchteling waren, aangezien Saddam Hoessein hun regio keihard aanpakte. De afgelopen jaren zijn ongeveer 1,5 miljoen ontheemden uit andere delen van Irak in deze regio opgevangen. De meesten hadden nog voldoende geld om een kamer of woning te huren. Anderen kwamen in speciaal opgezette opvangkampen terecht. De toename van de bevolking met 20-25%, terwijl de van olie afhankelijke economie is ingezakt, heeft geleid tot hoge werkloosheid en tot het vertrek van vooral opgeleide Koerden naar het buitenland.

De Internationale Organisatie van Migratie (IOM) toont Janet Alberda, consul-generaal in Erbil, en mij wat de organisatie doet voor de ontheemden en uit Europa teruggekeerde migranten. Omdat de overheid met budgettaire tekorten kampt ondersteunt de IOM een aantal klinieken die zowel door de autochtone bevolking als door ontheemden worden bezocht.

Nog altijd is de tolerantie tegenover de ontheemden groot. Artsen en verpleegkundigen doen wat zij kunnen, maar worden vanwege de budgettaire krapte maar gedeeltelijk betaald. Sommigen van hen werken enkele uren per dag in de overheidskliniek en proberen daarnaast op andere wijze wat extra geld te verdienen. De druk op het hele systeem blijft toenemen. Naast een stijging van de olieprijs is spoedige diversificatie van de economie van cruciaal belang, aldus de arts Ibrahim. Er liggen bijvoorbeeld goede kansen voor de landbouwsector, vertellen gesprekspartners ons, alleen dan moet er wel meer kennis en kunde komen en daadkracht van politieke leiders om er een succesverhaal van te maken.

Ondanks de economische problemen is de stroom van migranten uit en via dit deel van Irak in 2016 veel kleiner dan in 2015. De ‘Turkije-deal’ heeft merkbaar gevolgen gehad. Ook is men er inmiddels achter gekomen dat Europa niet het paradijs is dat vooral door mensensmokkelaars op de sociale media is geschetst. Koerden die enkele jaren geleden, toen het economisch goed ging met de Koerdische regio, terugkeerden uit Europa, vertrekken nu weer naar Europa. Net als een jaar geleden ontmoet ik de Nederlands-Koerdische gemeenschap. Dit keer is het gezelschap kleiner. Vooral de jongeren die ik mij herinnerde blijken naar Nederland te zijn teruggekeerd. Zij konden geen passend werk vinden.

Een gesprek met twee migranten maakt indruk op ons. Twee jonge mannen waagden in oktober 2015 de gok. Zij betaalden duizenden euro’s per persoon aan smokkelaars en belandden na een barre tocht in Nederland, dat volgens hen de beste indruk maakte in de Facebook verhalen. In 9 maanden woonden zij in 5 verschillende dorpen en steden. De voorgespiegelde droom bleek bedrog. IOM hielp hen terug te keren naar Suleimania, waar ook voor nazorg wordt gezorgd. In Nederland ongelukkig, in Suleimania weinig perspectief. Ondertussen duizenden euro’s en illusies armer.

Is er dan echt geen hoop? De problemen in Irak en in de regio zijn overweldigend. Zonder stabiliteit, vrede, hervormingen en vervolgens economische ontwikkeling zal een deel van de bevolking zoeken naar een toekomst buiten Irak. De hoge bevolkingsgroei speelt daarbij ook een rol. Tegelijkertijd blijkt uit onderzoek van IOM dat 80% van de ontheemden in Irak wil terugkeren naar het dorp of de stad van waaruit zij zijn gevlucht. Slechts 5% ziet het buitenland als een oplossing. Inmiddels zijn al 700.000 mensen naar huis teruggekeerd, nadat ISIS was verdreven.

Rechtstreeks met getroffen mensen spreken, in hun woonomgeving, maakt altijd indruk. Zij zijn slachtoffer van ontwikkelingen, die zij zelf niet hebben gewild. Ik ben ervan overtuigd dat investeren in stabiliteit en hun terugkeer naar huis de komende jaren van groot belang belang blijft. Een investering hier is vanuit humanitair oogpunt opportuun. Daarnaast is het ook financieel aantrekkelijker dan investeren in de opvang van migranten in Nederland, waar het degenen betreft die vooral uit gebrek aan perspectief in Irak de grote reis maken.

Het vliegtuig vertrekt een kwartier te vroeg. De piloot wil merkbaar naar huis, religieuze feestdagen komen eraan. Na 40 minuten ben ik weer in Bagdad, een andere wereld, binnen dit bijzondere land.

Share Button

About the author

Jan Waltmans
Written by Jan Waltmans

Dutch ambassador to Lebanon

In 1988 bij het ministerie van Buitenlandse Zaken in dienst getreden en in de eerste fase van mijn loopbaan gewerkt in Ghana, Bangladesh, Soedan en op het departement bij de afdeling Asielzaken en humanitaire hulpverlening. Vervolgens:

2000 - 2002 Plaatsvervangend Chef de Poste in Khartoum

2002 - 2006 Plaatsvervangend Chef de Poste in Lusaka

2006 - 2009 Plaatsvervangend directeur bij de directie Effectiviteit en Coherentie van ontwikkelingssamenwerking

2010 - 2012 Plaatsvervangend Chef de Poste in Kaboel

2012 - 2015 Plaatsvervangend directeur bij de directie Azië en Oceanië

2015 - 2017 Ambassadeur in Irak